3- تهیه دار قالی

در گذشته نه چندان دور فقط چند نفر در  کارگاه های کوچک به تهیه دار مشغول بودند که عمدتا جنس این دارها چوبی بود .

از معروف ترین آنها می توان به : مشهدی عبدالحسین نجار ، مشهدی باقر پاینده،  شیر محمد و حاج حبیب نجار و غیره ... اشاره کرد.

 ولی در حال حاضر چندین کارگاه ساخت دار قالی چوبی و فلزی در شهر فعال هستد که با تولید انبوه و در سایز های مختلف از طرف سفارش دهنده کار میکنند.

4 تهیه ادوات لازم: قلاب، قیچی، سیخ ، دفه و000

در سالهای گذشه فقط برادران اصل عربی
 ( حسن دمیرچی ) و مشهدی رضا کارد ساز که این پیشه را از پدر محرومش به ارث برده و ......  ادوات لازم مخصوص فرش را آماده میکردند که الان با توجه به تولید بالا فقط در سطح شهر سردرود بیشتر از 10 کارگاه مخصوص این کار آن هم به صورت سری سازی با تولید انبوه مشغول به این کار هستند.

5- گلوله کردن چله ها و پشم

گلوله کردن پشم ها ( یوماخ ) و چله ها
( بویلوق ) تقریباٌ در بصورت انفرادی یا گروهی در کارگاه های خانگی  توسط خانم ها انجام می گیرد و افرادی هم انفرادی در منرل در کنار خانواده مشغول باز کردن کلافهای پشم یا ابریشم به صورت گلوله هستند و بدین طریق برای خانوارهای بی بضاعت کاری فراهم شده و از این کار امرار معاش می کنند.

6:- چله کشی وگلوله کردن پشم ها

چله كشی ( بوی چكماخ ) از جمله مشاغل مرتبط قالیبافی است كه افراد خاصی تحت نام « بوی چكن » به آن مشغول بوده و مهارت و تجربه مخصوص خود را می طلبد. در ایام گذشته افرادی همچون  حاج  علی اکبر سلطانی ، مشهدی داود و رجب پورعلی محمدی ، حاج سید محمد عباسی، مشهدی حیدر فتحعلی پور، کریم نژاد، مشهدی غلام فداکار، مشهدی هاشم القلندیس و...

امروزه با توجه به تقاضای تولید کنندگان 20  کارگاه صنفی مخصوص چله کشی و 50 کارگاه خانگی در منازل دایر می باشد .

7- گلیم زنی

در گذشته با توجه به تولید کم ، خود بافندگان پایین و بالای فرش را گلیم میزدندو نیازی به افراد خاص در این خصوص نبود ولی  در حال حاضر افرادی هستند که شغل اصلی آنان گلیم زنی است و از این کار امرار معاش می کنند.

8- تهیه مصالح مصرفی-پشم- ابریشم- 

    پود کلفت- پود نازک و رنگ

پشم بعنوان یكی از عمده ترین و اساسی ترین شاخصهای مرغوبیت تابلو فرش محسوب می شود. مرغوبیت آن نیز بستگی به : ظرافت ، طول ، رنگ ، استحكام و قابلیت كشش آن دارد.

در قدیم در شهر سردرود افرادی همچون حاج حسین پیری، حاج باقر تیز هوش، حاج احمد شاطریان ، حاج سید حسین اسحقی ، حاج حسن جانسوز ، حاج حسین مولایی،  حاج رضا عباس پور، مشهدی نقی هلالی فر ، حاج رحیم بهروران و غیره.... به فروش مصالح اولیه فرش مشغول بودند که عمدتاَ مصالح مورد تقاضای بافندگان به مقدار یک فرش برای کارگاه خانگی بوده است . ولی به دلیل توسعه امر تولید تابلو فرش در سردرود فروشگا ه های مصالح مصرفی تقریباٌ افزایش صد در صدی داشته و قابل توجه تر این که عرضه مصالح به صورت عمده  برای تولیدکنندگان کارگاه های متمرکز و غیر متمرکز می باشد.

9- رنگرزی

یکی از مهم ترین و اساسی ترین کار تو لید فرش و تابلو فرش رنگ و رنگرزی آن
می باشد  و در سالهای گذشته بیشتر تولید کنندگان به سلیقه خود کار رنگرزی را انجام می داد و افرادی بودند فقط برای کارگاهای خاصی رنگرزی می کردند و
می توان از آنها به :  مشهدی حسین قلی اسد پور، حاج علی  اکبر شکوری ، حاج علی اکبر سلطانی، ابراهیم بابایی ، حاج کاظم صباغ، محمد شریفی، حاج محمد حسین سلطانی، میر علی فدوی ، نقی هلای فر، میر یعقوب  موسوی ،  اعلا باف و صمد پور حسین، صمد ملا علی زاده ( که هر دو از اولین بافندگان تابلو فرش سردرود به شمار می آیند) و غیره ...  اشاره کرد ولی امروزه حد اقل 100 کارگاه صنفی و خانگی  به این امر مبادرت می ورزند  و سفارش تولیدکنندگان  را به صورت انبوه و عمده رنگرزی و تحویل کارگاه های مربوطه
می دهند. 

10- بافت و تولید

انگشت حیرت ما اندیشه می تکاند

        از عرش می ستاند بر فرش می نشاند

تابلو فرش که گنجینه ای است از ظرافت و ملاحت و خلاقیت که از ذهن و ذوق هنرمند قالی باف تراوش می یابد و نقش و طرح و رنگ  آن بر صفحه وجود دل نقش می بندد . این هنرمندان خالق زیبایی که جان مایه عمر خویش را معطوف خلق آثار بی بدیل می نمایند لایق آفریدگار هنر می باشند .  اگر سردرود  معیشتگاه زیبای این هنرمندان ظریف بدانیم بی دلیل نیست که بگویم فرش را از زیر پا  به عرش رسانده و در مقابل منظر زیبا شناسان چون لعل بدخشان نمایان ساختند.

باشد که این هنرمندان در  پی بی ذوقی  و بی مهری متولیان این هنر  به فرطه فراموشی سپرده نشود.

در دیر باز بافندگان و تولیدکنندگانی که در ضمینه فرش در سردرود فعالیت میکردند جمعیت زیادی را تشکیل نمی دادند و بیشتر مردم سردرود پیشه کشاورزی یا پارچه فرشی را دنبال می کردند. و اشخاصی که در شغل فرش فعالیت داشتند فقط در بافت از روی نقشه  و فرشهایی  برای زیر پا اکتفا می کردند و تابلو فرش امروزی قدمتی حدود70 ساله در سردرود دارد و از قدیمی ترین  آنها می شود به : مشهدی رجب اصل مولایی ، میرزا محمد نقی پور ، صمد ملا علی زاده ، صمد پور حسین و ..... اشاره کرد . در حال حاضر نیز آقایان:  حسین سردرودی ، سلطانی ، قابلنژاد ، اصل عاقلی , محمودیه ، سیدیان ، صحتی ، اسحقی ، انصاری , پور اکبری , مجیدی ، محمد جعفری ، میراب مرتضوی ، فتحعلی پور ، كریم نژاد ، اسد پور,
ناصری زاد ، رنجپور , مدامی، پورمهدی, جلالی ، پیوندی ، اکبری، تقوی ، فخری , مردانی , مسپوش ,نجاری ، یاقوتی ، فتح ا… زاده ، میرزاپور و … دنباله رو پیشکسوتان هستند.

 11- پرداخت

پرداخت قالی ، بعنوان دیگرشغل مرتبط قالیبافی بشمار می رود. در گذشته به صورت دستی و روی دار قالی صورت
می گرفت و افراد خاصی نیز بعنوان «پرداخت زن» فعالیت داشتند ، بدین ترتیب كه یك قالی طی چند نوبت تا اتمام آن توسط پرداختزنان ( یك نفر بعنوان شانه كننده و دیگری پرداخت كننده یا پرداخت زن ) پرداخت می شد. قبل از آن نیز كار پرزگیری اولیه ( قیرخیم قیرخماق ) به صورت روزانه یا هفتگی انجام می شد . امروزه تقریباً پرداخت دستی قالی بطور لی منسوخ شده و كار پرداخت تماماً به صورت ماشینی و در كارگاههای اختصاصی انجام می گیرد كه از لحاظ یكنواختی و كیفیت كار نیز قابل ملاحظه است.

جدا از مشاغل ذكر شده ، طراحی و نقاشی قالی جایگاه خاصی در امر قالیبافی دارد به دیگر بیان ، بافت قالی بدون نقشه و طرح امكان پذیر نیست. لذا همواره در كنار قالیبافی ، طراحی قالی نیز مطرح بوده و با گسترش و رونق هر یك ، دیگری نیز گسترش یافته است. بدون شك قالیهای گذشته و اولیه ، چه از لحاظ هنری و چه از نقطه نظر رعایت اصول ، خیلی ساده تر و ابتدایی تر از قالیهای امروزی بوده اند، پیشرفت طراحی ، الزاماً موجب رشد كیفی ، قالیبافی شده و باعث ارتقاء جنبه های هنری آن گردیده است. در این میان نقش طراحان و نقاشان قالی ، در ارتقاء كیفی و همینطور در ماندگاری آن ، از جایگاه خاصی برخوردار بوده و می باشد.ماندگاری یك اثر علاوه بر دقت ، ظرافت و رعایت اصول فنی بافت ، به نوع طرح و كیفیت طراحی آن نیز بستگی دارد ، و هیچ اثر هنری بدون توجه به طرح آن ، قابل تامل و ارزش هنری نیست.

12-طراحان و نقاشان فرش سردرود

در سالیان گذشته ، بیشتر طراحی قالیهای سردرود را نقاشان و هنرمندان طراح تبریزی همچون : حاج علی رنگ آموز ، استاد برگی ، خیابانی و ... انجام می دادند ولی از اواخر دهه 1330 ، با ظهور و فعالیت نقاشان طراح سردرودی  علاوه بر نقاشان تبریزی ، هنرمندان طراح این شهر نیز ، وارد عرصه طراحی قالی شدند. و این امكان و فرصت را یافتند كه به عرضه هنر خویش بپردازند ( هر چند ، این حضور در اوایل به صورت ابتدایی و فاقد برخی از ویژگیهای هنری بود ولی به مرور زمان و كسب تجربه، هنرمندان طراح این شهر توانستند در این عرصه نیز حرفی برای گفتن داشته باشند). از جمله این هنرمندان قدیمی و حال حاضر فرش سردرود می توان به : استاد جعفر پاكدست ، محمد رضا مقیمی ، حاج حسین ندیم ، مرحوم حاج علی اكبر شكوری
( نوحه خوان ) ، مرحوم ابراهیم جهان بین
( ابراهیم نقاش ) ، ابوالفضل یاقوتی ، احمد سلطانی ، محمد فتحعلی پور ، علی حلاجی ، حسین سردرودی ، قابلنژاد ، محمودیه ، كریم نژاد و ... اشاره كرد.

13- بر جسته زنی تابلو فرش

برجسته زنی کاری نوین و طرحی جدید در امر تابلو فرش می باشد که بعد از اتمام بافت تابلو فرش یا در حین کار انجام
می گیرد ولی معمولاٌ این کار توسط یک هنرمند دیگر به غیر از بافنده تابلو فرش انجام می گیرد  و ظرافت خاص خود را
می طلبد.

در سردرود چندین کارگاه فعال به این کار می پردازند که از جمله این ها می توان به آقای یوسف مسپوش  اشاره کرد که به باور اهل فن  ایشان یکی از ماهرترین و
ظریف ترین برجسته کاران کشور می باشد.

14- قاب سازی

قاب سازی یکی دیگر از کارهای مرتبط به تابلو فرش می باشد که امروزه چندین کارگاه هم در سردرود به این کار مشغول و از این راه امرار معاش می کنند. ولی در 5 سال گذشته هیچ کارگاهی در سردرود مختص قابهای تابلو فرش دایر نبود.

مشاغل جانبی تولید تابلو فرش در سردرود هر روز رو به افزایش است که می توان از جمله آن ها به قایق و شیرازه زنی ، قالی شویی ، دار کشی، روفه گری، آژانس های بار بری و غیره اشاره کرد.

آمار و ارقام و اشتغالزیی تولید تابلو فرش  در سطح کشور

5 در صد از تولید فرش ایران  را  تابلو  فرش تشکیل  می دهد. و از سال  85 تا  سال  جاری  افزایش 5/4 در صدی داشته و در حال حاضر افزایش تصاعدی و چشم  گیری را  نشان  می دهد .

نزدیک  به  200 هزار نفر در ایران  به  طور  مستقیم و  غیر مستقیم به  بافت  تابلو  فرش و مشاغل جانبی آن مشغول هستند و به  طور میانگین سالانه حداقل 450 هزار قطعه تابلو  فرش تولید و در اختیار علاقمندان قرارمی گیرد.

سهم آذربایجان شرقی از  تولیدات تابلو فرش ایران 4 در صد بوده که 3 در صد آن مختص شهر سردرود می باشد.  که بیشتر در کارگاه های غیرمتمرکز وکارگاههای متمرکز به سفارش سردرود انجام و تولید  می شود و حداقل 30 هزار قطعه تابلو فرش در سردرود به طور سالیانه تولید و توزیع می شود .

در کشور استانهای آذربایجان غربی و شرقی، همدان ،  قزوین ،  زنجان ، خراسان  جنوبی ، خراسان رضوی و  شمالی ، مازندران ، تهران  ، قم ، اصفهان ، کردستان که از نظر اشتغال زایی به  این امر مبادرت می ورزند و از طریق مدیریت کارگاهای متمرکز سردرود که مهد بافت و  تولید تابلو  فرش در  کشور  می باشد تغذیه می شوند .

 بیشترین اشتغال زایی تابلو فرش ، در استان آذربایجان شرقی و غربی و استان کردستان مشهود است .

با  توجه به  تقاضای داخلی و خارجی ، هم اکنون افزایش چشم گیری وجود داشته و به کشور های آمریکا ،  حوزه خلیج فارس ، آسیایی شرقی (ژاپن ، چین ، سنگاپور ، مالزی ، تایلند ، بنگلادش و ... ) و اورپا صادر می شود .‌که در این میان آمریکا بیشترین خریداران تابلو فرش را به خود اختصاص داده است و این امر به دلیل حضور ایرانیان علاقمند به آثار تاریخی و چهره های مشهور و تصاویر مناظر ایرانی ، تصاویر زندگی عشایر و ایلات می باشد.

متقاضیان حوزه خلیج فارس از جمله امارات ، کویت ، بحرین و قطر ، خواهان تابلوفرشها با طرح آیات ، کتیبه های مذهبی و  طرحهای شرقی هستند

کشور های اروپایی از جمله ایتالیا ، آلمان و انگلیس ، بیشتر آثار باستانی ،  چهره های مشهور و آثار نقاشان برجسته جهان را  خواستار هستند.

کشور ژاپن و کشور های آسیای شرقی اکثراَ تابلو فرش مناظر و حیوانات را  دوست  دارند. 

بیشترین مناطق تابلوفرش در  سردرود ، تبریز ، تهران ، اصفهان ، شیراز ، قم ، یزد ، مشهد ،کرمان و ... می باشد.

 در تبریز سرای حاج علی اکبر کوچک و بزرگ ، قیزبستی ، سرای میرزا اسماعیل عمدترین مکانهای فروش تابلو فرش
می باشد از جمله می توان به تلیسچی بازار ،  سرای المهدی ، سرای سینا ، مظفریه ، سرای قند فروشان و ... اشاره کرد و روز به  روز هم در حال افزایش می باشد.

سردرود

تا  سال  75  در سردرود مغازه تابلو  فروش  دایر نبود در حالی که هم اکنون حداقل 700 کارگاه خانگی و صنفی با 15 هزار دار تابلو فرش وجود دارد که حداقل 10 نمایشگاه و چندین فروشگاه در خیابان های اصلی شهر فعال هستند .

تهران

تهران  بیشترین تقاضای تابلوفرش را  دارد و  سرای بو علی ،‌ جدانو، سرای قدس حسینی ، سرای مجتبی و چندین سرای دیگر بیشترین فروش تابلو فرش را  دارد . در 10 سال  گذشته در خیابانهای مهم و مراکز خرید تهران  صدها نمایشگاه وگالری تابلو فرش دایر شده و بدین طریق تابلو فرش های دست باف را  در اختیار هنر دوستان قرار می دهند.